بنیاد دلاوران ایران زمین( دلاویز )

من المؤمنین رجال صدقوا ماعاهدوالله علیه فمنهم من قضی نحبه و منهم من ینتظر و ما بدلوا تبدیلا

استراتژی ایران در جنگ تحمیلی / نویسنده : حسین علایی، رئیس سابق ستادمشترک سپاه
نویسنده : بنیاد دلاوران ایران زمین(دلاویز) - ساعت ٧:٥٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٧/٧
 
 
 
از روز 31 شهریور سال 1359 که عراق جنگ خود با ایران را شروع کرد تا روز 29 مرداد سال 1367 که آتش‌بس بین دو کشور برقرار شد، راهبرد ایران در برابر تجاوز نظامی عراق ثابت و مشخص بوده است. البته راهبرد نظامی و عملیاتی جمهوری‌اسلامی ایران در دوران مختلف جنگ تغییر کرده است و متناسب با اوضاع جبهه‌ها، راهکارهای مختلفی برای مقابله با ارتش عراق اتخاذ شده است. اما راهبرد ایران را که تا آخر جنگ تغییر چندانی در آن ایجاد نشد، می‌توان با برداشت از سخنان و پیام‌های حضرت امام خمینی دارای چارچوبی به شرح زیر دانست:
1- عدم‌پذیرش آتش‌بس تا زمانی که یک نظامی و یک سرباز عراقی در خاک ایران حضور دارد.
2- نترسیدن از جنگ و دفع تجاوز دشمن.
3- حفظ تمامیت ارضی ایران.
4- عدم‌پذیرش در تغییر مرزهای کشور با عراق به‌خصوص در اروند رود و تاکید بر خط تالوگ در شناسایی مرز اروندرود.
5- وادارکردن عراق به پذیرش معاهده 1975 که مبنای حقوقی مرزهای ایران و عراق است و صدام‌حسین چهار روز قبل از شروع جنگ آن را ملغی اعلام کرده بود.
6- مشخص‌شدن عراق به‌عنوان متجاوز در جنگ از سوی مجامع رسمی بین‌المللی مانند سازمان ملل متحد.
7- تعیین غرامت و دریافت خسارات ناشی از جنگ از دولت متجاوز.
8- رسیدن به صلح پایدار با پشیمان‌کردن دشمن از آغاز و تحمیل جنگ بر ایران.
9- تکیه بر قدرت مردم و ایجاد توان رزمی جدید برای دفاع در برابر ارتش متجاوز با اتکا بر ظرفیت نیروهای داوطلب.
10- صبر و مقاومت در جنگ برای نیل به اهداف دفاع مقدس، حتی اگر جنگ 20سال طول بکشد.
 
 


با توجه به راهبردهای فوق، جمهوری‌اسلامی ایران راهبرد عراق که برقراری آتش‌بس بین دو کشور پس از اشغال حدود 20‌هزارکیلومترمربع از استان‌های مرزی بود را بی‌اثر کرد و به تمامی هیات‌های صلح اعلام کرد که تنها راه پذیرش آتش‌بس توسط ایران، «خروج بی‌قید و شرط ارتش عراق از خاک ایران» است. همچنین ایران مذاکره مستقیم با عراق را قبل از بیرون‌راندن قوای متجاوز از خاک خود نپذیرفت و بر «اعتبار معاهده 1975» در تلاش‌های بین‌المللی تاکید کرد. ایران توانست با اتخاذ راهبرد «تکیه بر ظرفیت‌های ملی» ظرف دو سال اول جنگ، بیشتر سرزمین‌های خود را از دست نیروهای متجاوز آزاد و ارتش عراق را به اتخاذ راهبرد دفاعی در جبهه‌ها وادار کند. طی چهار عملیاتی که با اسامی ثامن‌الائمه(ع)، طریق‌القدس، فتح‌المبین در سال دوم جنگ با همدلی و همکاری ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی انجام شد، اکثر شهرها و روستاهای اشغالی ایران از جمله خرمشهر، سوسنگرد، بستان، مهران، هویزه، سرپل ذهاب و... . آزاد شد و در مراحلی ارتش عراق به سمت مناطق مرزی فرار کرد. از فتح خرمشهر به بعد یعنی از تابستان سال 1361 جنگ، فرسایشی شد و تغییر در راهبرد‌های عملیاتی ایران اتفاق افتاد. از این زمان بود که چگونگی پایان‌دادن به جنگ از مهم‌ترین موضوعات تاثیرگذار در راهبرد نظامی ایران بوده است. در آن زمان دو راهبرد به شرح زیر مورد توجه مسوولان کشور قرار گرفت:
1- راهبرد شکست ارتش عراق به منظور قدرت‌یافتن مردم عراق جهت سرنگونی صدام‌حسین.
2- راهبرد انجام یک عملیات بزرگ سرنوشت‌ساز به منظور تسلیم عراق در برابر شرایط ایران برای پایان‌یافتن جنگ.
گرچه فرماندهان جبهه‌ها در ابتدا برای تحقق راهبرد اول تلاش کردند، اما سیاست دفاعی ارتش عراق و تجهیز قوای نظامی دشمن به پیشرفته‌ترین جنگنده‌های فرانسوی و مدرن‌ترین تانک‌ها، نفربرها و توپ‌های روسی و نیز سرازیرشدن کمک‌های مالی کشورهایی مانند عربستان، امارات و کویت و همچنین پشتیبانی اطلاعاتی و سیاسی و تبلیغاتی آمریکا از عراق و ایجاد محدودیت‌های بین‌المللی گسترده برای ایران، مانع از تحقق راهبرد اول شد. بنابراین از سال 1362 که آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی از سوی امام‌خمینی به‌عنوان فرمانده جنگ انتخاب شد، راهبرد دوم و انجام یک عملیات سرنوشت‌ساز، عملا در دستور کار جبهه‌ها قرار گرفت.
 عملیات‌های خیبر، بدر، والفجر 8، کربلای4، کربلای 5 و والفجر 10 همگی برای اجرایی‌کردن این راهبرد به مرحله اجرا درآمدند. اما به‌کارگیری وسیع تسلیحات شیمیایی از سوی ارتش عراق و آغاز جنگ شهرها و گسترش جنگ نفتکش‌ها، فشار بر ایران را افزایش داد و سیاست جلوگیری از پیروزی نظامی ایران در دستور کار آمریکا، شوروی و کشورهای عربی حامی عراق قرار گرفت. بنابراین مداخله آمریکا و شوروی در خلیج‌فارس در حمایت از ناامن‌سازی خطوط کشتیرانی توسط عراق با اسکورت نفتکش‌های کویتی آغاز شد. این مداخله که از زمان تصویب قطعنامه 598 توسط شورای امنیت سازمان‌ملل در آخر تیرماه 1366، شروع شد به مدت یک‌سال طول کشید و کمک زیادی به صدام‌حسین در پایداری در مقابل رزمندگان اسلام کرد. اما با تصویب قطعنامه 598، راهبرد ایران عدم رد این قطعنامه به‌عنوان حفظ راهی سیاسی برای خروج از بن‌بست احتمالی جنگ بود. سرانجام پس از یک‌سال از صدور آن، جمهوری‌اسلامی ایران در 27 تیرماه 1367 با پذیرش قطعنامه 598، راه را برای خاتمه جنگ هشت‌ساله باز کرد و در نهایت جنگ با مداخله شورای امنیت سازمان ملل به پایان رسید. پس از پایان جنگ همچنان ایران برای اجرایی‌کردن راهبردهای اولیه تلاش کرده که به اکثر آنها نیز دست یافته است، اما تاکنون نتوانسته خسارات جنگ را جبران کند و غرامت جنگی را از کشور متجاوز باز ستاند. این در حالی است که دولت کویت تاکنون توانسته در حدود 42‌میلیارددلار خسارت جنگی از عراق، آن هم پس از سقوط صدام‌حسین دریافت کند. فاعتبروا یا اولی الابصار