بنیاد دلاوران ایران زمین( دلاویز )

من المؤمنین رجال صدقوا ماعاهدوالله علیه فمنهم من قضی نحبه و منهم من ینتظر و ما بدلوا تبدیلا

تندروی و عواقب آن
نویسنده : بنیاد دلاوران ایران زمین(دلاویز) - ساعت ۱٠:۳٠ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۱٢/۱٢
 

در جامعه نیز، تندروی، چنین نتیجه‌ای دارد، ممکن است که عناصر افراطی از کار خود لذّت برده، و خود را در میدان رقابت با دیگران پیروز و موفق ببینند، ولی آنها نباید غافل شوند که عکس‌العمل تندروی‌شان چیست؟

آیا شدّت عمل آنها، آتش اختلاف را خاموش کرده و یا آتش را به شکل غیر‌محسوس و پنهان گسترش می‌دهد و زمانی که آنها متوجه گستردگی آتش شوند، چه بسا فرصت مهار آتش و امکان خاموش کردن آن، وجود نداشته باشد. کسانی که با دقت و تأمل، به تحلیل تحولات فرهنگی و اجتماعی پرداخته‌اند، به این نکته ظرف تصریح کرده‌اند که عکس‌العمل‌های تند، معمولاً ناشی از رفتارهای تند بوده است. در یک جامعه‌ اسلامی تندروی و افراط‌ گری، «عواقب مضاعف» به بار می‌آورد، در اینجا تند روی فقط به «شخص» انتساب پیدا نمی‌کند و به حساب تندی و تیزی یک فرد گذاشته نمی‌شود. و عکس‌العمل آن هم متوجه «همان شخص» نمی‌گردد، وقتی که حکومت صبغه دینی پیدا کند و استناد به یک «حق دینی» مبنای مشروعیت نظام قرار گیرد، هر گونه تندروی، اولاً چهره دین را مشوهّ می‌سازد. و ثانیاً عکس العمل‌های مخالفت را متوجه دین می‌سازد. حضرت امام پیوسته نگران آن بودند که مبادا اقدامات خلاف و تندرویهایی که در حکومت اتفاق می‌افتد، به حیثیت اسلام لطمه‌ای وارد کند و بخصوص به بدبینی نسل جوان به ارزش‌های اسلامی بیانجامد. پیش از پیروزی انقلاب، برخی از انقلابی نماهای تندرو به اهانت و دشنام به مراجع تقلید روی آوردند، حضرت امام فرمود: اگر به واسطه بعضی از جهالت‌ها لطمه‌ای بر این نهضت بزرگ وارد بشوید، معاقبید پیش خدا تبارک و تعالی، توبه‌تان مشکل است قبول بشود، چون به حیثیت اسلام لطمه وارد می‌شود. این جملات  و تأکیدات همه بیان کننده آن است که حضرت امام از آسیب دیدن جامعه در اثر تند روی ها، به شدت احساس نگرانی می‌کردند. آیا ما هم مانند امام خمینی، از تندرویها، نگران و ناراحتیم؟

آیا تندروها، هر روز بر سربازان نظام و مدافعان می‌افزایند، و یا هر روز از آنان می‌کاهند؟


محمد سروش‌محلاتی - برای ما مهم است که زمینه‌ها در ریشه‌های افراطی گری را بشناسیم. و علل و عواملی را که به بروز تندروی در جامعه می‌انجامد را شناسایی کنیم.در یک تقسیم بندی می‌توان تندروی را دو نوع دانست: یکی تندروی هایی که به شکل گذرا و سطحی در جامعه رخ می‌دهد و تابع هیجانات خاص انقلابی در یک دوره کوتاه است، با فروکش کردن شور انقلابی و با آرام گرفتن احساسات تند معمولاً این گونه تندروی‌ها پایان می‌پذیرد و چه بسا عناصر تندرو، در فضای آرامش و ثبات پس از انقلاب، به نقطه اعتدال می‌رسند. نوع دیگر تندروی، دارای ریشه‌های عمیق اعتقادی و اجتماعی است.

در زمان و در جامعه امروز ما حرکت‌های افراطی، در چند علّت و عامل ریشه دارد، از آن جمله: 1ـ مطلق نگری: افرادی که مطلق‌نگر بوده و اعتقاد دارند : «حقیقت» به صورت یکپارچه و خالص، «فقط» در نزد آنها قرار دارد، زمینه بیشتری برای تندروی نسبت به دیگران دارند، و اگر این مطلق‌نگری، نسبت به «شخص خود» و یا «شخصیت مراد» خود، وجود داشته باشد قهراً به شدت عمل در برابر منتقدان، می‌انجامد. در بیانات حضرت امام(ره) بارها بر این نکته تأکید شده است است، ایشان به صراحت می‌فرمود: هیچ کس نباید خود را «مطلق» ومبّرای از انتقاد ببیند. و حتی یک بار به رئیس‌جمهور وقت نوشتند که: «نباید ماها گمان کنیم که هر چه می‌گوییم و می‌کنیم، کسی را حق اشکالی نیست». نتیجه‌ خطرناک مطلق نگری آن است که علاوه بر انسداد باب انتقاد همه کسانی که با برداشت و اجتهاد یک شخص موافق نباشند، به عنوان «منحرف» و «مسأله دار» شناخته می‌شوند 2ـ سطحی نگری و ظاهربینی: افراد سطحی‌نگر، چون فقط لایه‌های روئین و سطح پدیده‌های اجتماعی را می‌بینند، و از تحلیل عمیق قضایا و ریشه‌های آن عاجزند، لذا تصور می‌کنند که با اقدامات شتاب زده خود می‌توانند مسیر حوادث را تغییر داده و مدیریت رخداد‌ها را بدست گیرند. به گمان آنها، تندروی‌ها، «علاج انحرافات» است و با برخوردهای ضربتی مشکلات اساسی جامعه، به طور کلی حل می‌شود! حضرت امام(ره) که عمری را در تربیت و سلوک اخلاقی گذرانده و در تحلیل مسائل اجتماعی نیز از روشن‌بینی خاصی برخوردار بود، عقیده داشت که با شدّت و تندی، «صلاح» افراد امکان پذیرنیست، و چه بسا چنین شیوه ها، به فساد بیشتر بیانجامد: 3ـ مقابله با افراط گری: بخشی از افراطی گری‌ها و تندروی‌ها، جنبه «عکس العملی» دانسته و در جهت مقابله با تندروی‌هایی است که از طرف مقابل انجام می‌شود، این نوع افراط کاری، معمولاً بین جناحهایی که با یکدیگر رقابت دارند و اختلافشان شدت یافته است، بروز پیدا می‌کند. بر این اساس، هر حرکت افراطی از یک طرف، به پیدایش یک حرکت افراطی جدید از طرف مقابل می‌انجامد و به این شکل افراط کاری، به یک جریان مستمر که به تسلسل گرفتار شده. تبدیل می‌شود و به‌هر حال تندی، یک عکس‌العمل تند را به دنبال دارد. تندروی پیامدهای ناگوار زیادی بدنبال دارد و حضرت امام، به افراد تندرو، هشدار داده اند که: «تندروی عاقبت خوبی ندارد»به لحاظ فردی معمولاً افرادی که در دوره‌ای از زندگی، حرکت‌های تند را سردمداری می‌کنند، در دوره دیگری، بارکود و توقف مواجه می‌شوند و یا به طور کلی تغییر جهت داده و در مسیری معکوس قرار می‌گیرند. در این زمینه، چهره‌های نامدار فراوانی را به عنوان نمونه می‌توان ذکر کرد، ولی از آن صرف نظر می‌کنیم، ولی آنچه مهم‌تر است، عواقب اجتماعی تندروی است حضرت امام در مباحث اخلاقی نکته‌ای را مطرح کرده‌اند که عنیاً در مباحث اجتماعی و سیاسی نیز صدق می‌کند، ایشان در باب تهذیب نفس فرموده‌اند که سخت گیری و تندروی نسبت به ریاضت نفسانی موجب آن می‌شود چه بسا، عنان گسیخته گردیده و به درّه هلاکت سقوط کند :«سالک در هر مرتبه، با رفق و مدارا بانفس رفتار نماید و زاید بر طاقت و حالت خود تحمیل آن نکند و اگر جوانها با رفق و مدارا بانفس رفتار نکنند و خطوط طبیعت را به اندازه احتیاج آن از طرق محلّله ادا نکنند، ممکن است گرفتار خطر عظیمی شوند و آن خطر آن است که گاه نفس به واسطه سخت‌گیری فوق‌العاده عنان گسیخته شود و زمام اختیار را از دست بگیرد و چنان در پرتگاه افتد که روی نجات را هرگز نبیند.» در جامعه نیز، تندروی، چنین نتیجه‌ای دارد، ممکن است که عناصر افراطی از کار خود لذّت برده، و خود را در میدان رقابت با دیگران پیروز و موفق ببینند، ولی آنها نباید غافل شوند که عکس‌العمل تندروی‌شان چیست؟ آیا شدّت عمل آنها، آتش اختلاف را خاموش کرده و یا آتش را به شکل غیر‌محسوس و پنهان گسترش می‌دهد و زمانی که آنها متوجه گستردگی آتش شوند، چه بسا فرصت مهار آتش و امکان خاموش کردن آن، وجود نداشته باشد. کسانی که با دقت و تأمل، به تحلیل تحولات فرهنگی و اجتماعی پرداخته‌اند، به این نکته ظرف تصریح کرده‌اند که عکس‌العمل‌های تند، معمولاً ناشی از رفتارهای تند بوده است. در یک جامعه‌ اسلامی تندروی و افراط‌ گری، «عواقب مضاعف» به بار می‌آورد، در اینجا تند روی فقط به «شخص» انتساب پیدا نمی‌کند و به حساب تندی و تیزی یک فرد گذاشته نمی‌شود. و عکس‌العمل آن هم متوجه «همان شخص» نمی‌گردد، وقتی که حکومت صبغه دینی پیدا کند و استناد به یک «حق دینی» مبنای مشروعیت نظام قرار گیرد، هر گونه تندروی، اولاً چهره دین را مشوهّ می‌سازد. و ثانیاً عکس العمل‌های مخالفت را متوجه دین می‌سازد. حضرت امام پیوسته نگران آن بودند که مبادا اقدامات خلاف و تندرویهایی که در حکومت اتفاق می‌افتد، به حیثیت اسلام لطمه‌ای وارد کند و بخصوص به بدبینی نسل جوان به ارزش‌های اسلامی بیانجامد. پیش از پیروزی انقلاب، برخی از انقلابی نماهای تندرو به اهانت و دشنام به مراجع تقلید روی آوردند، حضرت امام فرمود: اگر به واسطه بعضی از جهالت‌ها لطمه‌ای بر این نهضت بزرگ وارد بشوید، معاقبید پیش خدا تبارک و تعالی، توبه‌تان مشکل است قبول بشود، چون به حیثیت اسلام لطمه وارد می‌شود. این جملات  و تأکیدات همه بیان کننده آن است که حضرت امام از آسیب دیدن جامعه در اثر تند روی ها، به شدت احساس نگرانی می‌کردند. آیا ما هم مانند امام خمینی، از تندرویها، نگران و ناراحتیم؟ آیا تندروها، هر روز بر سربازان نظام و مدافعان می‌افزایند، و یا هر روز از آنان می‌کاهند؟