بنیاد دلاوران ایران زمین( دلاویز )

من المؤمنین رجال صدقوا ماعاهدوالله علیه فمنهم من قضی نحبه و منهم من ینتظر و ما بدلوا تبدیلا

هفدهم مردادماه سالروز آغاز عملیات والفجر3 در سال 1362/علی قانعی
هفدهم مردادماه سالروز آغاز عملیات والفجر3 در سال 1362/علی قانعی
نویسنده : بنیاد دلاوران ایران زمین(دلاویز) - ساعت ۶:٠۴ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۱٢/٢٢
 

 

 

 

عملیات والفجر ۳ از جمله عملیات هایى است که در قالب عملیات هاى محدود و به منظور جلوگیرى از ایجاد رکود جنگ و در ادامه عملیات هاى مسلم بن عقیل، محرم، والفجر مقدماتى و والفجر ۱ و ۲ طراحى و به اجرا درآمد. ویژگى عملیات هاى محدود این بود که توانست تا حدى دشمن را سرگرم نماید تا در سایه آن عملیات بزرگ رزمندگان اسلام در اسفند ماه سال ۱۳۶۲ به نام خیبر در هورالعظیم به اجرا درآید.


سابقه نظامى منطقه و نحوه اشغال مهران
قبل از هجوم سراسرى ارتش عراق به سرزمین ایران اسلامى از فروردین ۱۳۵۹ به طور متناسب شهر مهران و حومه آن با خمپاره و توپخانه هدف حمله قرار مى گرفت. در آن هنگام شهر مهران و ۱۵ روستاى اطراف آن حدود ۱۷۶ هزار نفر جمعیت داشت. اما پس از مداومت و شدت نسبى حملات دشمن، از اردیبهشت ۱۳۵۹ تخلیه شهر به تدریج شروع شد. به مرور زمان به دلیل خالى شدن شهر از سکنه و تحرکات نیروهاى دشمن در نقاط مختلف مرز، واحدهایى از تیپ اسلام آباد ( ارتش) براى حفظ و تامین منطقه اعزام شدند.
پس از استقرار نیروهاى تیپ اسلام آباد در خط مرزى این منطقه و اجراى آتش متقابل (هر چند ضعیف) علیه دشمن، آتش عراق قطع شد و مردم به شهر بازگشتند. بعد از مدتى تیپ ۸۴ خرم آباد جایگزین یگان قبلى در منطقه گردید. مدتى از استقرار یگان نگذشته بود که آتش دشمن مجددا آغاز گشت و به تدریج به آتش دوطرفه مبدل شد.
در تاریخ ۲۰/۶/۱۳۵۹ ارتش عراق میمک را اشغال کرد و همزمان شهر مهران را زیر آتش توپخانه قرار داد و به تدریج آتش خود را تشدید کرد. هفت روز بعد دشمن یک درگیرى در پاسگاه هاى زالو آب و رضاآباد ایجاد کرد و نهایتا عقب رفت اما مجددا در ۲۹/۶/۱۳۵۹ یک ستون نظامى از نیروهاى دشمن که از طرف شهر زرباطیه به طرف پاسگاه دراجى و ارتفاعات ۳۰۳ حرکت کرده بودند، در این منطقه مستقر شدند. همزمان با هجوم سراسرى در ۳۱/۶/۱۳۵۹ نیروهاى عراق از چند محور به خاک جمهورى اسلامى حمله نمودند وضمن درگیرى و تصرف پاسگاه هاى بهرام آباد و فرخ آباد به طرف شهر حرکت کردند. نیروهاى نظامى خودى نیز با به جاى گذاشتن تجهیزات خود عقب نشینى کردند.

ارتش عراق در ادامه حملات خود، در تاریخ
۱۲/۷/۱۳۵۹ در حالى که تعدادى از مردم هنوز در مهران بودند وارد این شهر شد. سرانجام نیروهاى عراقى ارتفاعات شمالى ( کوه گچ، زالو آب، کولک، زیل) و ارتفاعات جنوبى ( قلاویزان، حمرین) و ارتفاعات شرقى ( چکه موسى، چکه قمر، گره بور) و شهر مهران را تصرف کردند و در آنجا مستقر شدند.
بعد از آزادى خرمشهر با همت رزمندگان اسلام، ارتش عراق از اکثر مناطق اشغالى باقیمانده عملیات بیت المقدس و نیز شهر مهران و ارتفاعات مزبور عقب نشینى کرد و روى ارتفاعات شمالى و جنوبى شهر مهران در داخل خاک ایران مستقر شد.
بدین ترتیب اولین اشغال مهران پایان یافت، اما منطقه همچنان زیر دید و تیر دشمن بود وشهر وضع عادى نداشت و در حالى که تقریبا به طور مداوم آماج آتش خمپاره هاى عراقى ها بود، از برخى منازل حومه آن به عنوان پایگاه هاى تدارکاتى و پشتیبانى دیگر مقرهاى نظامى استفاده مى شد.

موقعیت منطقه

در منطقه دشت مهران، دو رشته ارتفاعات وجود دارد: در شمال ارتفاعات زالوآب و کانى سخت و نمه کلان بو است که قسمت عمده آن در خاک ایران قرار دارد و در جنوب، ارتفاعات «قلاویزان» واقع است که مرز ایران ـ عراق را مشخص مى سازد. بین دو ارتفاع یاد شده، دشت مهران و دشت ورمهراز و زرباطیه عراق واقع است در قسمتى از ارتفاعات زالو آب و کانى سخت، مرز مشترک ایران و عراق قرار دارد که در سمت غربى آن، ارتفاعات نمه کلان بو، باقللى بیش از ۲۰۰ و کمتر از ۴۰۰ متر ارتفاع، واقع است. همچنین ارتفاعات زالو آب، که داراى تپه هایى به ارتفاع ،۳۴۰ ،۳۲۵ ۳۴۳ و ۳۱۰ مى باشد، در سمت شرق نمه کلان بو قرار دارد که مهم ترین ارتفاع آن معروف به کله قندى داراى ۳۶۳ متر ارتفاع است.

طرح مانور
با توجه به مختصات جغرافیایى منطقه و اهمیت استراتژیک آن، عملیات به ترتیب در سه محور زالو آب و نمه کلان بو، دشت مهران و قلاویزان، به منظور تامین اهداف از پیش تعیین شده طراحى شد. در این عملیات نیروى زمینى ارتش جمهورى اسلامى، با استعداد یک تیپ زرهى ( که در خط داشت) و یک گردان نیروى پیاده و سپاه پاسداران انقلاب اسلامى، به استعداد ۳ لشکر، ۲ تیپ، یک تیپ منهاى پیاده و یک تیپ زرهى به صورت ادغامى وارد عمل شدند.

شرح عملیات
عملیات در تاریخ ۷/۵/۱۳۶۲ ساعت ۱۱ شب با رمز «یا فاطمه الزهرا» (س) آغاز شد. محور شمالى عملیات، قبلا جاده ۴۹۰ با غافلگیرى تا پشت نمه کلان بو کشیده شده بود و تعدادى قاطر جهت ترابرى یک روزه، تا تکمیل جاده منظور شده بود.
با شروع عملیات در این محور، شب اول ارتفاعات نمه کلان بوتصرف وتامین گردید و براى شب دوم، جاده ۴۹۰ ( که در رابطه با عقبه نیروهاى خودى نقشى تعیین کننده و سرنوشت ساز داشت) با ماشین آلات مهندسى، کامل شد و مورد بهره بردارى قرار گرفت.
در محور میانى دشت مهران از پاسگاه دوراجى تا فرخ آباد، با پشت سر گذاردن جاده مهران ـ ایلام هدف ها تامین گردید و سپس جهت پدافند خاکریز احداث شد. ضمنا ۶۰ تن از نیروهاى عراقى نیز به اسارت درآمدند.
در محور جنوبى علیرغم موفقیت هاى چشمگیر اولیه، از آنجا که فرصت لازم براى احداث خاکریز از یال قلاویزان به سمت فیروزآباد ( در دشت مهران) و از آنجا به فرخ آباد، به دست نیامد، لذا اهداف این محور به طور صددرصد تامین نگردید. در محور شمالى، با توجه به اهمیت ارتفاعات زالو آب و کله قندى ( که دومى مسلط به تنگه میان تنگ است) علیرغم اینکه کله قندى در محاصره نیروهاى خودى قرار داشت، دشمن تلاش فراوان مى کرد که به هر نحو که ممکن است کله قندى را از محاصره خارج کرده و بر روى آن استقرار یابد.
بدین منظور دشمن نزدیک یک هفته به وسیله هلى کوپتر به نیروهاى تحت محاصره خود با اسلینگ آذوقه و کمک مى رساند. از سوى دیگر سعى وافر داشت که خط خود را در دوراجى شکسته و با جناح چپ الحاق کند تا بدین وسیله صرفنظر از شکسته شدن محاصره کله قندى با محاصره نمه کلان بو تمامى موقعیت جناح شمالى عملیات را متزلزل نماید و پس از آن محور میانى را از دشت مهران پس بزند. بر این اساس و با توجه به روند حرکت هاى دشمن، در محور دوراجى و نمه کلان بو مقاومت چشمگیرى به عمل آمد.از سوى دیگر، دشمن یک گردان از نیروهاى پیاده خود را به یکى از شیارهاى پشت ارتفاعات منتقل کرده بود تا شب را در آنجا استراحت کنند و صبح با آغاز روشنایى هوا پاتک خود را با رعایت غافلگیرى انجام دهند. در این میان، نیروهاى شناسایى به طور غیرمنتظره با حضور نیروهاى عراقى در داخل شیار مواجه مى شوند که بلافاصله موضوع را به اطلاع یکى از یگان هاى سپاه مى رسد و شیارها زیر آتش شدید خمپاره ها قرار مى گیرد که در نتیجه از نیروهاى دشمن جز تعدادى انگشت شمار، جان سالم به در نبرده، تماما در داخل شیار به هلاکت مى رسند.
نظر به این که مقاومت نیروهاى دشمن در کله قندى نقشى موثر در امیدوارى دشمن جهت انجام پاتک داشت، لذا پس از گذشت ۱۱ شب از محاصره نیروهاى دشمن، شهید حاج همت، فرمانده لشکر محمد رسول الله (ص) به منظور در هم کوبیدن مقاومت دشمن با نیروهاى تحت فرماندهى خود اعزام گردید و در همان شب وارد عمل شد و بدین شکل، زائده حاصله از حضور دشمن پاکسازى گردید. لازم به تذکر است که فرمانده دشمن در کله قندى سرهنگ جاسم یعقوب بود که در هنگام اسارت جراحات متعددى برداشته و در حین انتقال به خطوط پشت جبهه به هلاکت رسید.

نتایج عملیات والفجر ۳
۱- آزادسازى جاده ایلام ـ مهران ـ دهلران
۲- آزادسازى ارتفاعات زالو آب و نمه کلان بو
۳- آزادسازى دشت مهران
۴- برقرارى ارتباط جبهه هاى میانى و جنوبى از طریق دو جاده ایلام ـ مهران ـ دهلران
همچنین خسارت هاى وارده به دشمن و نیز غنایم به دست آمده به شرح زیر بود: ۱ فروند هواپیما، ۳ فروند هلى کوپتر، ۱۰ انبار مهمات، ۳ دستگاه لودر و بلدوزر، ۱۶ قبضه خمپاره انداز، ۶۰۰ قبضه تیربار، ۳۳ دستگاه خودرو. همچنین بیش از ۷۰ دستگاه تانک و نفربر از دشمن منهدم گردید. در میان غنایم، ۱۵ دستگاه خودرو، ۵ دستگاه لودر و بلدوزر، ۱۶ قبضه خمپاره انداز، ۳۰ دستگاه تانک، بیش از ۱۸۰۰قبضه تیربار، بیش از ۵۱ قبضه خمپاره ۸۰ و ۱۲۰ و مقادیر قابل توجهى سلاح و تجهیزات انفرادى، به چشم مى خورد.ضمنا هنگام کمک رسانى دشمن به ارتفاعات زالوآب که با هلى کوپتر صورت گرفت مقدار زیادى غنایم به دست آمد. همچنین ۵۰۰۰ نفر از نیروهاى دشمن کشته و زخمى شده و ۵۰۹ نفر به اسارت درآمدند.
تهیه و تنظیم:مرکز مطالعات و تحقیقات
جنگ سپاه

کتابشناسی عملیات والفجر 3
ـ انا فتحنا... 62 ـ ... (جلد 3: عملیات والفجر اول، دوم، سوم وچهارم‏) / عکس‌ها از بهرام محمدی فرد و سعید صادقی / سروش / 1362.
ـ شصت خاکریز (مجموعه خاطرات‏) / به‌کوشش رحیم مخدومی / جهادسازندگی استان تهران، مرکز ثبت و نشر آثار دفاع مقدس و موسسه فرهنگی مشتاقان فلاح‏ / 1377.
ـ نسل خورشید / به‏قلم احمد فاطمی / عظیمی (کرمان) / 1378.
ـ سیری در جنگ ایران و عراق‏ (جلد 2: خرمشهر تا فاو) / محمد درودیان‏ / مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ‏ / 1378.
ـ خواب ها و خاطره‏ها / رحیم مخدومی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1381.
ـ هلت‏ها نام تو را می خوانند / محمدرضا بایرامی / نشر شاهد / 1381.
ـ کارنامه توصیفی عملیات های هشت سال دفاع مقدس‏ / تهیه و تدوین علی سمیعی / نسل کوثر / 1382.
ـ عملیات کربلای 1 / مدیریت بررسی های تاریخی و مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ‏ / 1384.
ایبنا


عملیات والفجر 3 از دیدگاه برادر محسن رضایی
1 – عملیات والفجر با انگیزه دمیدن طلوع آفتاب اسلام در عراق و جهان اسلام آغاز شده است.
«روزنامه اطلاعات19/5/62 صفحه2»
2 – این عملیات نیز برای آزادسازی کامل مهران وخارج کردن جاده‌های مهران – ایلام در محور اردبیل به پیرانشهر و مهران – دهلران از دید وتیررس مستقیم مزدوران عراقی وپاکسازی ارتفاعات شمال شهر مهران از لوث وجود صدامیان انجام گرفت.
«روزنامه اطلاعات19/5/62 صفحه2»
3 – در عملیات والفجر 3 دشمن بیش از ده گردان توپخانه با بیش از 150 قبضه توپ و 13 تیپ زرهی ،مکانیزه وپیاده داشت ورزمندگان ما با نیروی کم آنچنان جنگیدند و دشمن را شکست دادند که دشمن مجبور شد به شکست خودش اعتراف کند.
«روزنامه اطلاعات 24/5/62 صفحه15»